به گزارش خبرنگار مهر، حجت الاسلام داود فیرحی ظهر سه شنبه در سمینار همگرایی و واگرایی جهان اسلام که در تالار اجتماعات دانشکده علوم اداری و اقتصادی دانشگاه فردوسی برگزار شد اظهار کرد: بهجای اینکه از مذاهب مختلف بخواهیم در جهت وحدت از مواضع خود کوتاه بیایند آنها را در مسابقهای قرار دهیم تا به آزادی و رفاه انسان کمک کنند.
وی با اشاره به اینکه ما با یک پارادوکس یا متناقض نما در تعریف مفهوم وحدت مواجه هستیم افزود: یعنی ما چیزی را عامل وحدت میدانیم که خودش عامل تفرقه نیز هست و به نظر میرسد در مفهوم وحدت نیازمند بازاندیشی هستیم.
فیرحی ادامه داد: مفهوم وحدت از زمان حمله مغول شکل گرفت و در حضور انگلیس در هند و نیز فروپاشی امپراتوری عثمانی جدیتر شد تا در جهان اسلام و بعد از جنگ جهانی دوم جان تازهای گرفت.
وحدت بر چه مبنایی؟
وی خاطرنشان کرد: همه این تلاشها برای وحدت مسلمانان یک پیام داشت و آن این بود که متفکران مسلمان علت عقبافتادگی جوامع مسلمان را در تفرقه میدانستند و برای غلبه بر آن نیز راهحل وحدت را ارائه میکردند.
فیرحی با طرح این پرسش که وحدت باید حول چه مبنا و معیاری شکل بگیرد توضیح داد: تاکنون راهحلهای بسیاری توسط نظریهپردازان و علمای اسلامی در رابطه با وحدت و غلبه بر تفرقه ارائهشده است که همه آنها ناموفق بودهاند.
وی افزود: یکی از این راهها علمگرایی بوده است به این معنا که پیشنهاد میشد برای حل اختلافات به دانش و فلسفه رجوع کنیم و اختلافنظرهای مذهبی را با ملاک عقل حل کنیم و نتیجه این نوع نگرش پیدایش یک نوع ماتریالیست بود که در پی هر نوع اختلاف در جزییات همان بخش را در مذهب حذف میکردند.
فیرحی عنوان کرد: در اعتراض به نظریههای علم گرایانه بهعنوان معیار وحدت گروهی اندیشههای سلفی را مطرح کردند و نظریه بازگشت به صدر اسلام و کنار نهادن اندیشههای کلامی را مطرح کردند که درنتیجه این نوع رویکرد نیز شکلی از گذشتهگرایی ضد علم به وجود آمد که در پی کهنهگرا کردن مسلمانان بود.
استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران روش دیگری که برای ایجاد وحدت در بین مسلمانان پیشنهادشده بود را قرآن گرایی دانست و خاطرنشان کرد: گروهی که این دیدگاه را مطرح میکنند بر این عقیدهاند که حول محور قرآن همه اختلافات خود را حل کنیم.
وی توضیح داد: استفاده از این روش نیز منجر به سطحی کردن قرآن شد بهاینترتیب که از درون این تفکر روشنفکری رادیکال و گروههایی مانند مجاهدین خلق،اخوان المسلمین و نیز اندیشه های داعش امروز بیرون آمدند چرا که بر مبنای آن هر شخص و گروهی آنچه می خواست از قرآن برداشت کرد و نتیجه این امر نیز حذف نهادهای مرجعیت و تخصص های تفسیری و پیدایش رادیکالیزم خشن در جهان اسلام بود.
نظریه تشکیل حکومت واحد در جهان
فیرحی نظریات تشکیل حکومت واحد در جهان اسلام و احیاء خلافت که از نتایج آن نظریه خلافت اسلامی داعش است را نام برد و افزود: بر مبنای این نظریه اعلام شد که یا همه باید به ما بپیوندند و یا کشته شوند.
استاد یار علوم سیاسی دانشگاه تهران در ادامه خاطر نشان کرد: برخی نیز نظریه رهبری واحد را مطرح کرند و این سوال ایجاد گردید که چه کسی و کدام نحله باید این رهبری را بر عهده بگیرد؟ عربستان، اردوغان، ایران یا مصر؟ و بر اساس همین درگیری های بزرگی در بین قطب های جهان اسلام پیدا شد.
وی ایده دیگرمطرح شده در این زمینه را کنفرانس سران کشورهای اسلامی دانست و خاطر نشان کرد: بر اساس این نظرکشورهای اسلامی مانند اروپایی ها با حفظ دولت های متفاوت می توانند اتحاد خود را شکل دهند و این نظریه نیز با وجود اختلافات ایدئولوژیک و حذف پاسپورت و ویزا نتوانست وحدت آفرین باشد.
فیرحی آخرین نظر در زمینه تقریب و همگرایی در بین مسلمانان را اجازه بروز و ظهور فقه های متفاوت در کشورهای اسلامی دانست و توضیح داد: بر اساس این نظرباید در کشورهای اسلامی فقه های متفاوت مشروع باشند و هر کسی با فقه خودش زندگی کند که این نظریه نیز هم اکنون تلفات می دهد و مورد پذیرش نیست.
ناکارآمدی نظریات به دلیل نبود درک صحیح است
استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران تاکید کرد: علت ناکارآمدی این نظریات را می توان در عدم درک صحیح از مفهوم وحدت دانست و خاطر نشان کرد: یکی از علمای قم به اسم سید احمد زنجانی کتابی در این رابطه تالیف نموده است و نیز امام موسی صدر تجربیاتی را ارائه می نماید که می توانند مرجع قرار بگیرند.
فیرحی با اشاره به نظریه احمد زنجانی در این موضوع افزود: طبق نظر ایشان مذهب همانند باستان شناسی واقع محفوظ دارد به این معنا که دو نفر در پی چاه آب زمینی را می کنند و یکی یقین دارد چاه در قسمت چپ قرار گرفته و دیگری ضلع شمالی مکان را محل چاه می داند و این دو نمی توانند در باره اینکه چاه در کدام قسمت هست به مکان واحدی برسند.
وی بیان داشت: در قضیه مذهب نیز همین طور است و یک مسلمان شیعه باورهایی دارد که معتقد است بر اساس آن نظر دیگری غلط است و مسلمان اهل سنت نیز همین باورها در وجودش هست و اگر هر کدام از اینها در جهت نزدیک شدن به هم از مواضع خودشان کوتاه بیایند متهم به بی دینی و در نتیجه قربانی مذهب خواهند شد.
نظریه امام موسی صدر قابل قبول بود
وی در پایان نظریه امام موسی صدر را در این رابطه به عنوان نظریه ای قابل قبول مطرح کرد و توضیح داد: طبق نظر ایشان به جای اینکه از مذاهب بخواهیم در اعتقاد و باورهایشان به نفع دیگری کوتاه بیایند باید مذاهب را در مسابقه ای فرار دهیم تا ببینیم کدام مذهب به آزادی و رفاه انسان کمک بیشتری می کند و از این طریق فرقه گرایی منفی را تبدیل به فرقه گرایی مثبت کنیم.
وی در پایان تاکید کرد: آنچه امروز عامل وحدت دانسته می شود عامل تفرقه شده است و ایده کارآمد در این زمینه می تواند این باشد که به جای کاویدن گذشته در فکر حال و آینده مسلمانان باشیم.
نظر شما